ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY BÀI GIỚI THIỆU MỘT SỐI LOẠI VŨ KHÍ BỘ BINH

Trong  những năm gần đây Trường Đại học An Giang đã và đang đẩy mạnh việc nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, các khoa, bộ môn tích cực ứng dụng phương pháp dạy học tích cực đáp ứng mục tiêu của nhà trường là chuyển đổi toàn bộ sang đào tạo theo học chế tín chỉ. Bộ môn giáo dục quốc phòng - Trường Đại học An Giang, đang tập chung nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy môn giáo dục quốc phòng - an ninh để nâng cao chất lượng đào tạo thực hiện mục đích chung của nhà trường. Để góp phần vào công trình trên, bài viết này nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy truyền thống trong giảng dạy bài giới thiệu một số loại vũ khí bộ binh.

Đổi mới là yêu cầu khách quan để tồn tại và phát triển. Đổi mới phương pháp dạy học đáp ứng với nhu cầu người học, yêu cầu của xu hướng phát triển của lý luận dạy học hiện đại. Đổi mới phương pháp trong mối quan hệ nhân quả với đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình (Mục tiêu - Nội dung - Phương pháp). Nếu chỉ chú trọng đổi mới mục tiêu, nội dung mà không đổi mới phương pháp dạy học cũng không đạt mục đích. Thưc trạng phương pháp dạy học quốc phòng - an ninh ở Trường Đại học An Giang chưa đáp ứng yêu cầu còn nặng về độc thoại và bắt chước. Đổi mới là đòi hỏi của thực tiễn dạy học giáo dục quốc phòng - an ninh.

Đối với  bài giảng giới thiệu một số loại vũ khí bộ binh phương pháp trình bày trực quan được coi là phương pháp truyền thống; là tổng thể các cách thức sử dụng các phương pháp trực quan, các thao tác, các động tác mẫu, các hiện tựơng, các quá trình trong tự nhiên vào quá trình dạy học nhằm đẩy mạnh hoạt động nhận thức của người học. Nhóm phương pháp dạy học trực quan bao gồm: Phương pháp trình bày trực quan; phương pháp làm mẫu; phương pháp quan sát.

1. Phương pháp trình bày trực quan

Phương pháp trình bày trực quan là phương pháp sử dụng các phương tiện dạy học trực quan, các số liệu, tài liệu khoa học hay thực tế, các mô hình học cụ để minh họa, cụ thể hóa nội dung huấn luyện.

Phương tiện dạy học trực quan gồm: Các vật thật (súng, đạn, thuốc nổ, lựu đan...); Các vật tạo hình (mô hình, bàn cát, tranh vẽ, học cụ...). Các vật tượng trưng (Bản đồ, sơ đồ, đồ thị, kế hoạch tác chiến...), Các phương tiện nghe nhìn (máy vi tính, máy chiếu, thiết bị tạo giả âm thanh...)

Quy trình, giảng viên giới thiệu đề mục "Giới thiệu một số loại vũ khí bộ binh", nêu tác dụng, tính năng, cấu tạo của súng kết hợp chỉ trực tiếp các bộ phận chi tiết của súng cho sinh viên thấy được trên khẩu súng và tranh minh họa.

2. Phương pháp làm mẫu

Phương pháp làm mẫu là phương pháp dùng động tác mẫu, đội mẫu để tạo ra hình ảnh trực quan và biểu tượng cụ thể về đối tượng học tập. phương pháp này được giáo viên giảng dạy nội dung tháo, lắp súng. Giảng viên thực hiện theo ba bước: tháo, lắp nhanh; tháo, lắp chậm có nêu các động tác cụ thể; tháo lắp tổng hợp. Dùng phim chuyển động trình chiếu cho sinh viên quan sát

3. Phương pháp quan sát

- Phương pháp quan sát là cách thức tổ chức cho sinh viên dùng các giác quan hay các phương tiện để tri giác các sự vật hiện tượng, các tài liệu học tập trong những điều kiện tự nhiên của chúng. (VD: quan sát hiện tượng bắn, hiện tượng nẩy của súng thông qua phim, tranh vẽ...)

Thường sủ dụng phương pháp quan sát trực tiếp.

Ưu  điểm của nhóm phương pháp trực quan Huy động được nhiều giác quan cùng tri giác thông qua vật thật và tranh vẽ; kích thích và duy trì được sự chú ý của sinh viên, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ liên hệ thực tiễn

Nhược diểm của nhóm phương pháp dạy học trực quan Dễ phân tán chú ý. Dễ xa vào những chi tiết không quan trọng. Khó phát triển tư duy trừu tượng. Khó thấy được mối liên hệ bản chất của sự vật hiện tượng.

Yêu cầu đổi mới nhóm phương pháp dạy học trực quan

Kết hợp phương pháp dạy học trực quan với các phương pháp khác. Đặc biệt kết hợp phương pháp dạy học trực quan với phương pháp vấn đáp. Giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý để hướng sinh viên từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểu biết. Giáo viên tổ chức sự trao đổi ý kiến - kể cả tranh luận - giữa thầy với cả lớp, có khi giữa trò với trò, nhằm giải quyết một vấn đề xác định. Trong vấn đáp tìm tòi, giáo viên giống như người tổ chức sự tìm tòi, còn học sinh giống như người tự lực phát hiện kiến thức mới. Vì vậy, khi kết thúc cuộc đàm thoại, học sinh có được niềm vui của sự khám phá trưởng thành thêm một bước về trình độ tư duy.

Trình bày các phương tiện trực quan phù hợp với quy luật của quá trình nhận thức (từ đơn giản đến phức tạp, từ cấu tạo dẫn đến nguyên lý chuyển động), huy động được nhiều giác quan cùng tri giác tài liệu.

Trình bày các phương tiện trực quan đúng lúc, đúng chỗ, đúng nội dung tọa ấn tượng và tập chung chú ý của sinh viên.

Đồ dùng trực quan phải đảm bảo tính giáo dục, thẩm mỹ, vệ sinh, an toàn.

Một số kết quả vận dụng bước đầu

Bước đầu vận dụng phương pháp trực quan trong dạy học bài giới thiệu một số loại vũ khí bộ binh thu được những kết quả sau:

Thứ nhất, sinh viên được tạo điều kiện về thời gian và những tư liệu sống động để tìm hiểu về một số loại vũ khí bộ binh, thông qua súng thật và hình ảnh. Sinh viên được xem và tranh luận những đoạn phim về nguyên lý chuyển động của súng, sinh viên nhìn thấy được cấu tạo chi tiết bên trong của một số loại vũ khí như đạn B41, bộ phận chuyển động của súng, thông qua mô hình cắc bổ...

Thứ hai, sinh viên được trực tiếp thực hành động tác do đó dễ nhập tâm và tạo hứng thú học tập, sinh viên tập trung chú ý  hơn; đặc biệt là phần kỹ năng thao tác thực hành của sinh viên đã được cải thiện, được vận dụng vào hoạt động thường ngày.

Thứ ba, trước đây các bài giảng giáo dục quốc phòng thường đơn điệu không gây hứng thú học tập, lớp học giáo dục quốc phòng thường đông, giảng viên không quản lý được đến từng sinh viên, vì vậy dẫn tới sinh viên thường hay ngủ gật trong giờ học. Qua thời gian đổi mới, sinh viên không còn ngủ gật trong giờ học giáo dục quốc phòng.

Thứ tư, cách sử dụng kết hợp các sơ đồ hệ thống hóa kiến thức, hình ảnh, bản đồ, mô hình học cụ ...minh họa trong quá trình giảng dạy đã giúp bài giảng của giảng viên bớt khô khan, buồn tẻ, giảng viên không phải giảng giải nhiều. Ghi nhớ hình ảnh của sinh viên tiếp cận và lưu trữ kiến thức một cách khái quát, hệ thống hóa nhanh và lâu hơn.

Chúng ta không thể phủ nhận vị trí, vai trò, hiệu quả của phương pháp dạy học truyền thống, trong điều kiện hiện nay vẫn là cơ bản không thể thay thế. Phương pháp dạy học môn quốc phòng- an ninh không tự nhiên mà có mà xuất phát từ hoạt động gian khổ của cán bộ, chiến sĩ trong nhiều năm kể cả trong thực tiễn chiến đấu. Đối mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của sinh viên không có nghĩa là gạt bỏ, loại trừ, thay thế hoàn toàn các phương pháp dạy học truyền thống, hay phải "nhập nội" một số phương pháp xa lạ vào qúa trình dạy học. Vấn đề là ở chỗ cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của phương pháp dạy học hiện có, đồng thời phải học hỏi, vận dụng một số phương pháp dạy học mới một cách linh hoạt nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong học tập, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy và học cụ thể.

Trần  Văn Duân